• Witam Cię serdecznie na moim blogu!Znajdziesz tutaj wiele cennych informacji z dziedziny dietetyki
  • Co zrobić, żeby mieć zdrowe nerki

    Co zrobić, żeby mieć zdrowe nerki?

    Nerki to narząd bardzo ważny dla twojego organizmu. Są niezwykle pracowite, choć na co dzień o nich nie myślisz. Siedzą głęboko ukryte w organizmie i po cichu spełniają swe zadania. Ale gdy ich działanie zaczyna szwankować, natychmiast zaczynasz to odczuwać.
    A źle się dzieje, gdy nie działają jak należy.
    Przecież usuwają toksyny z około 200 l krwi! Ich pracę można przyrównać do filtrów, które pozbawiają organizm toksyn i szkodliwych substancji. Nadrzędne zadanie nerek to produkcja moczu.
    Zdarza ci się na pewno nieświadomie utrudnić im pracę, ograniczając picie płynów, żeby tylko nie szukać toalety w niedogodnej sytuacji. Tymczasem nerki nie tylko dbają o stabilność gospodarki wodnej i elektrolitowej, oczyszczają i usuwają z organizmu szkodliwe substancje i końcowe produkty przemiany materii, ale też wytwarzają niezbędne do życia hormony
    ( m.in. erytropoetynę, stymulującą tworzenie czerwonych ciałek krwi ) i witaminę D.
    Widzisz więc, jak szeroki jest wachlarz ich działań i jak istotny dla zachowania zdrowia Twojego organizmu.
    Od tej chwili warto, byś sobie uświadomiła, że nerki trzeba otoczyć szczególną troską.
    Niniejszy artykuł podpowie, jak należy się za to zabrać, by narząd ten służył jak najdłużej i utrzymywał cały organizm w dobrej kondycji.

    Wszystko o nerkach

    Nerka ( łac. ren, gr. nephros ) narząd układu moczowo-płciowego pełniący rolę wydalniczą
    ( produkcja moczu ), regulacyjną ( utrzymanie homeostazy ) i endokrynną ( produkcja i degradacja hormonów ).
    Nerki są narządem parzystym, którego kształt przypomina zwykłe ziarno fasoli, są koloru czerwonobrązowego ( ze względu na dużą zawartość krwi ). Kształt może być zmienny gatunkowo. U koni prawa nerka ma sercowaty kształt, u bydła obydwie nerki cechują się kształtem nieregularnego owalu. Nerki to narząd parzysty, leżący w jamie brzusznej w przestrzeni zaotrzewnowej. U człowieka nerki znajdują się po obu stronach kręgosłupa, za żołądkiem i pod wątrobą. Nerki leżą na wysokości dwóch ostatnich kręgów piersiowych i trzech pierwszych kręgów lędźwiowych, lewa na poziomie Th11-L2, prawa Th12-L3. Wyższe ułożenie lewej nerki tłumaczone jest tym, że rośnie silniej, i z tego powodu znajduje się wyżej. Różnic poziomu obu nerek wynosi pół do jednego trzonu kręgu ( ok. 1,5 – 3 cm ). Przeciętna masa pojedynczej nerki człowieka wynosi od 120 – 200 g, wymiar podłużny 10 – 12 cm, wymiar poprzeczny 5 – 6 cm,
    grubość 3 – 4 cm. Do wnęki nerki wchodzi tętnica nerkowa ( najczęściej pojedyncza ) i nerwy, a wychodzą żyła nerkowa, moczowód oraz dodatkowe naczynie limfatyczne – struktury te tworzą korzeń nerki ( radix renis ).
    Ruchomość oddechowa nerki u człowieka wynosi pół o jednego kręgu ( ok. 2 – 2,5 cm ). Unosi się podczas wydechu, a opuszcza podczas wdechu. Do podobnych przesunięć dochodzi również w czasie zmiany pozycji ciała – wyższe położenie zajmują w pozycji leżącej, niższe w stojącej.
    Wśród patologicznych zmian położenia można wymienić:
    – opadnięcie nerki ( ptosis renis )
    – nerkę wędrującą ( ren mobilis )
    – zboczenie położenia nerki ( ectopia renis )

    Do górnej powierzchni nerek przylegają nadnercza ( gruczoły wydzielania wewnętrznego ) .
    Nerkę otacza torebka włóknista, torebka tłuszczowa oraz powięź nerkowa. W nerce wyróżnić można powierzchnie: dogrzbietową, dobrzuszną, brzegi: boczny i przyśrodkowy, oraz końce:
    doczaszkowy i doogonowy.
    Na brzegu przyśrodkowym położona jest zatoka nerkowa, przez którą do środka narządu wnika tętnica nerkowa, a opuszcza go moczowód wraz z żyłą nerkową i naczyniami chłonnymi.

    W zatoce nerkowej leży miedniczka nerkowa, której funkcją jest zbieranie moczu spływającego przewodami brodawkowymi i przekazywanie go do moczowodu.
    Pierwotna nerka zbudowana jest z wielu płatów połączonych tkanką łączną i przewodami wprowadzającymi. Nerki wyposażone są w segmenty tętnicze. Są to elementy nerki unaczynione przez jedną gałąź tętniczą. Podział szczególnie ważny w chirurgii.
    Wyróżniamy pięć podstawowych segmentów tętniczych nerek:
    – szczytowy, zaopatrywany przez tętnicę szczytową segmentalną
    – górny, zaopatrywany przez tętnicę przednią górną segmentalną
    – środkowy, zaopatrywany przez tętnicę przednią środkową segmentalną
    – dolny, zaopatrywany przez tętnicę dolną segementalną
    – tylny, zaopatrywany przez tętnicę tylną segmentalną

    Podstawową jednostką strukturalną neki jest nefron. Nefron z kolei składa się z dwóch podjednostek struturalnych, tj cewek oraz kłębuszka nerkowego.
    Kłębuszek nerkowy ( glomerulus renalis ) składa się natomiast z kłębka naczyniowego i torebki nefronu ( Bowmana ). Liczba nefronów w ludzkiej nerce wykazuje zmienność osobniczą. Średnio wynosi około 1,5 mln i jest ustalona od momentu urodzenia. Wyróżnia się dwa rodzaje nefronów, o długiej i krótkiej pętli, tak zwane nefrony korowe i przyrdzeniowe. Z nefronów o krótkiej pętli zbudowana jest kora nerki, zaś nefrony o pętli długiej przenikają do ciemniejszego rdzenia nerki, który tworzy piramidy nerkowe. W wierzchołku każdej piramidy znajdują się brodawki nerkowe z polami sitowymi gdzie umiejscowione są ujścia przewodów wyprowadzających mocz przez kielichy nerkowe do lejkowatej miedniczki nerkowej, z której mocz odprowadza moczowód.
    Układ kielichowo-miedniczkowy oraz moczowód współtworzą górne drogi moczowe, zaś pęcherz i cewka moczowa – dolne drogi moczowe.
    Działanie nerki można sprowadzić do działania jej podstawowego elementu funkcjonalnego, czyli nefronu. Pierwsza część nefronu – czyli kłębuszek nerkowy – składa się z sieci dziwnej, tętniczo-tętniczej, naczyń włosowatych otoczonej torebką Bowmana. Pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego w naczyniu krwionośnym, pokonującego sumę ciśnień przeciwdziałających filtracji ( tj ciśnienia onkotycznego, działającego z wewnątrz naczynia i ciśnienia hydrostatycznego przesączu znajdującego się w torebce Bowmana ) do przestrzeni moczowej Bowmana filtruje się płyn zwany moczem pierwotnym, składem zbliżony do osocza krwi.

    Przez barierę jaką stanowi śródbłonek naczyniowy i nabłonek nerkowy, do wnętrza torebki Bowmana ( do przestrzeni moczowej Bowmana ) przedostają się następujące substancje obecne we krwi: woda, cząsteczki o masie cząsteczkowej mniejszej od masy albuminy, a więc:
    kationy i aniony niezwiązane z białkami ( np. Na+, K+ ), glukoza, mocznik, kwas moczowy, bilirubina, witamina C, aminokwasy, małocząsteczkowe toksyny.
    W skład ultrafiltratu nie wchodzą: białka elementy morfotyczne krwi, jony i witaminy tworzące trwałe kompleksy z białkami ( np. Ca+, witamina B1 ). Następnie filtrat z torebki Bowmana transportowany jest do kanalika bliższego ( kanalik kręty I rzędu ) gdzie zachodzi resorpcja ( wchłanianie ) obligatoryjna. Z powrotem do krwi trafia 100% substancji potrzebnych organizmowi takich jak glukoza i aminokwasy. Na tym etapie wchłania się około 60% jonów sodu.
    Następnie w pętli Henlego zachodzi zagęszczanie i kolejno rozcieńczanie moczu prowadzące do odzyskania kolejnych 25% jonów sodu. W ostatniej części nefronu – kanaliku dalszym ( kanaliku krętym II rzędu ) zachodzi wchłanianie fakultatywne, zależne od potrzeb organizmu. ( np. wchłanianie wody pod wpływem wazopresyny ) oraz sekrekcja ( wydzielanie ) kanalikowa. Do światła kanalika wydzielane są jony wodorowe, potasu, moczany, metabolity leków itp. W ten sposób nerka produkuje mocz ostateczny, w którego skład wchodzą: woda, jony sodu
    ( 1% jonów obecnych we krwi ), jony potasu, wodorowe, mocznik, kwas moczowy, bilirubina, zbędne produkty przemiany materii, toksyny, metabolity leków oraz subtancje obecne we krwi w stężeniu przewyższającym ich próg nerkowy.
    Mocz zdrowego człowieka nie powinien zawierać białek ani elementów morfotycznych krwi. Bez sprawnie działających nerek nie jest możliwe zachowanie pełni zdrowia.
    Krańcowe upośledzenie funkcji nerek stanowi zagrożenie życia, a jej całkowity brak, jeżeli nie zostanie wdrożone leczenie zastępcze, niechybnie prowadzi do zgonu.
    Jako narząd nerki spełniają nie tylko funkcję wydalniczą, ale również pełnią istotną rolę w zachowaniu homeostazy środowiska wewnętrznego organizmu.

    A oto najważniejsze funkcje fizjologiczne nerek:
    – usuwają wraz z moczem szkodliwe produkty przemiany materii
    – zatrzymują składniki niezbędne dla organizmu, które ulegają przefiltrowaniu do moczu pierwotnego ( resorpcja )
    – regulują objętość płynów ustrojowych i osmolarność
    – wpływają na ciśnienie tętnicze krwi ( układ renina – angiotensyna – aldosteron )
    – wpływają na prawidłową erytropoezę ( produkcja erytropoetyny )
    – dbają o równowagę kwasowo-zasadową ( ph ) krwi, dzięki możliwości zakwaszania moczu
    – wpływają na układ kostny przez produkcję aktywnych postaci witaminy D3

    Stopień wydolności nerek określany jest na podstawie współczynnika przesączania kłębuszkowego ( GFR ), którego spadek jest bezpośrednio powiązany z utratą liczby czynnych nefronów.
    Ponieważ nerki dysponują znaczną rezerwą funkcjonalną, stopniowe uszkodzenie nerek do pewnego czasu nie powoduje objawów chorobowych. Można żyć tylko z jedną nerką, co związane jest ze znaczną rezerwą funkcjonalną i uruchomieniem licznych mechanizmów adaptacyjnych.
    Szacuje się, że aby wystąpiły poważne zaburzenia wynikające z upośledzonej czynności nerek, zniszczeniu musi ulec aż 75% prawidłowego ich miąższu. Oznacza to, że jedna normalnie pracująca nerka jest zupełnie wystarczająca dla zachowania zdrowia.
    Jednak po nieodwracanym uszkodzeniu znacznej ilości nefronów i wyczerpaniu rezerw adaptacyjnych nerek, dochodzi do wystąpienia objawów niewydolności tego narządu.

    Z uwagi na czas trwania upośledzenia funkcji wydalniczej nerek można podzielić ją na ostrą i przewlekłą.
    Stopień wydolności nerek określany jest na podstawie współczynnika przesączania kłębuszkowego ( GFR ), którego spadek jest bezpośrednio powiązany z utratą liczby czynnych nefronów.
    Ponieważ nerki dysponują znaczną rezerwą funkcjonalną, do pewnego czasu nie odczuwa się objawów chorobowych z tytułu ich uszkodzenia. Można żyć z jedną tylko nerką. Zapewnia to znaczna rezerwa funkcjonalna i uruchomienie licznych mechanizmów adaptacyjnych.
    Uważa się, że aby wystąpiły poważne zaburzenia będące wynikiem dysfunkcji nerek, uszkodzeniu musiałoby ulec aż 75% ich prawidłowego miąższu. Oznacza to, że jedna zdrowa nerka jest wystarczająca, by organizm działał bez zarzutu.
    Z niewydolnością nerek mamy do czynienia, gdy wyczerpane zostaną rezerwy adaptacyjne, oraz gdy nefrony ulegną uszkodzeniu.

    Z uwagi na czas trwania upośledzenia funkcji wydalniczej nerek niewydolność dzielimy na ostrą i przewlekłą.
    • Ostre uszkodzenie nerek ( ang. Acute Kidney Injury, AKI ), dawniej zwane: „ostra niewydolność nerek”, jest potencjalnie odwracalnym stanem nagłego pogorszenia czynności wydalniczej nerek. Wyróżnia się AKI przednerkową, nerkową, zanerkową.
    • Przewlekła choroba nerek ( PChN, ang. Chronic Kidney Disease, CKD ), w tym przewlekła niewydolność nerek ( PNN ) jest stanem nieodwracalnego uszkodzenia kłębuszków nerkowych, która wymaga leczenia nerkozastępczego, by utrzymać chorego przy życiu.

    Najczęstszą przyczyną PNN są choroby kłębuszków nerkowych ( pierwotne i wtórne ), cukrzycowa choroba nerek, choroby naczyń ( zwężenie nephrosclerosis ), choroby cewkowo-śródmiąższowe, choroby z towarzyszącymi torbielami nerek i inne.
    Jako leczenie nerkozastępcze stosowana jest hemodializa, dializa otrzewnowa oraz transplantacja nerki.
    Osobną grupą chorób nerek są kłębuszkowe zapalenia nerek ( glomerulopatie ), które mogą przebiegać w trzech podstawowych postaciach klinicznych:
    – ostre lub przewlekłe rozlane kłębuszkowe zapalenie nerek
    – ostre lub przewlekłe rozlane nerczycowe zapalenie nerek z pierwotnym uszkodzeniem błony podstawnej
    – ogniskowe zapalenie nerek

    Choroba początkowo dotyczy kłębuszków, potem przenosi się na kanaliki, tkankę miąższową oraz na naczynia krwionośne. Powstają zmiany na powierzchni tych organów. Prowadzi to w rezultacie do zwężenia naczyń włosowatych kłębuszków. Przez naczynia przepływa mniejsza ilość krwi, co skutkuje ich niedokrwieniem.
    Występują objawy kliniczne:
    krwiomocz, białkomocz, obrzęki, nadciśnienie tętnicze, upośledzenie pracy nerek.
    Niektóre inne schorzenia układu moczowego:
    stwardnienie tętniczek nerkowych, zapalenie miedniczek nerkowych, odmiedniczkowe zapalenie nerek ( przyczyną dolegliwości jest bakteryjne zakażenie dróg moczowych; schorzenie dotyczy głównie kobiet z uwagi na odmienność budowy cewki moczowej oraz okresy ciąż ),
    kamica moczowa ( w drogach moczowych tworzą się kamienie; choroba ta dla odmiany częściej dotyka mężczyzn ), zapalenie pęcherza moczowego – jest to częsty stan zapalny dróg moczowych.
    Objawia się poprzez bolesne parcie na mocz, czemu towarzyszy oddawanie niewielkiej ilości moczu.
    Ciekawostka:
    Corocznie obchodzony jest Światowy Dzień Nerki, który przypada w każdy drugi czwartek marca.

    Jak dbać o zdrowie i dobrą kondycję nerek?

    Po podstawowych informacjach na temat budowy i działania nerek nadszedł moment, by dowiedzieć się, jak dbać o ten narząd, by utrzymać go w dobrej formie, i by służył twojemu zdrowiu jak najdłużej.
    Jak zatem troszczyć się o nerki?
    Oto sprawdzone rady:

    1. Zrzuć nadprogramowe kilogramy
    Osoby z nadwagą są bardziej narażone na choroby nerek, m.in. kamicę, stany zapalne, raka.
    Dodatkowe kilogramy sprzyjają też rozwojowi nadciśnienia i cukrzycy, które w równym stopniu mogą doprowadzić do niewydolności nerek.
    • Ogranicz tłuszcze zwierzęce, zamiast tego wybieraj roślinne, np. oliwę z oliwek, olej rzepakowy. Z mięs sięgaj po gatunki chude.
    • Jedz dużo warzyw i produktów z pełnego ziarna.
    • Unikaj cukru, słodyczy i dań typu fast-food.
    • Zamiast potraw smażonych jedz pieczone lub gotowane.

    2. Stosuj jak najmniej soli
    Sól spożywana w nadmiarze powoduje wzrost ciśnienia krwi, co może uszkodzić nerki.
    • Najlepiej w ogóle nie dosalaj potraw. W wielu produktach, m.in. w mięsie, rybach, warzywach, jajach, mleku występuje sód ( a sól to nic innego jak chlorek sodu ). Oprócz tego, sól już jest dodana do wielu produktów, które jesz codziennie, np. chleb.
    • Zrezygnuj z dań w proszku, jedzenia w proszku, wędzonych ryb, gotowych mieszanek przypraw, bo zawierają dużo soli.

    3. Bądź aktywna fizycznie
    To poprawia funkcjonowanie wszystkich narządów, a więc także i nerek. Poza tym, dzięki systematycznym ćwiczeniom zachowasz smukłą sylwetkę.
    • Idealnie byłoby, gdybyś ćwiczyła trzy razy w tygodniu po pół godziny.
    • Rodzaj ćwiczeń dostosuj do swoich możliwości. Nie musisz wcale się forsować. Wystarczy spacer, przejażdżka na rowerze.

    4. Uważaj na używki
    Nikotyna i alkohol zdecydowanie nie służą nerkom.
    • Postaraj się ograniczyć palenie. Unikaj zadymionych pomieszczeń. Bierne wdychanie dymu szkodzi.
    • Alkoholu używaj z umiarem. Wbrew obiegowej opinii, piwo wcale nie oczyszcza nerek.

    5. Chroń nerki przed zimnem
    Wychłodzenie im szkodzi.
    • W chłodne dni nie noś krótkich bluzeczek i kurteczek.
    • Latem po kąpieli w morzu czy jeziorze zdejmij mokry kotium.

    6. Nie opóźniaj wizyty w toalecie
    Przetrzymywanie moczu może zaszkodzić nerkom. Jeśli długo zalega on w pęcherzu, zaczynają namnażać się bakterie. To sprzyja stanom zapalnym dróg moczowych.
    • Idź do toalety, gdy tylko poczujesz parcie na pęcherz.

    7. Ostrożnie z lekami
    Zażywane w dużych ilościach powodują nieodwracalne zmiany w nerkach. Dotyczy to nie tylko silnych preparatów na receptę, ale i ogólnodostępnych, takich jak tabletki przeciwbólowe.
    • Stosując leki bez recepty nie przekraczaj dawek podanych na ulotce. Nie zażywaj leków na własną rękę przez dłuższy czas.
    • Jeśli cierpisz na jakąś chorobę przewlekłą i stale zażywasz leki stosuj się ściśle do zaleceń lekarza i częściej rób badania kontrolne.

    8. Lecz infekcje pęcherza
    Zapalenie pęcherza to częsta przypadłość kobiet. Wiele z nas próbuje zwalczyć ją domowymi sposobami. Uważaj jednak, bo źle leczona infekcja może rozszerzyć się na nerki i doprowadzić do ich uszkodzenia.
    • Gdy wystąpią pierwsze objawy zapalenia ( parcie na pęcherz, pieczenie przy oddawaniu moczu, ) pij dużo płynów stosuj ciepłe okłady i leki ziołowe.
    • Jeśli w ciągu doby objawy nie ustąpią, idź do lekarza.

    9. Pij dużo płynów
    Nerki oczyszczają krew ze szkodliwych substancji przemiany materii. By mogły bez przeszkód pracować potrzebna jest woda.
    • W ciągu dnia wypijaj około 2 l płynów, latem o litr więcej.
    • Najlepsza jest niegazowana woda mineralna niskozmineralizowana, herbaty ziołowe i soki
    owocowe ( świeżo wyciśnięte ). Nie powinnaś natomiast nadużywać herbaty i kawy. Picie wody mineralnej może cię uchronić przed chorobami nerek.

    10. Rób badania kontrolne
    Choroby nerek rozwijają się podstępnie i przez dłuższy czas nie dają o sobie znać. Dopiero badanie potrafi je wykryć. Dlatego zgłaszaj się regularnie na kontrole.
    • Co rok rób analizę moczu, co kilka lat USG układu moczowego.
    • Raz w roku kontroluj ciśnienie i poziom cukru we krwi.
    Nieleczone ciśnienie i cukrzyca powodują uszkodzenie nerek.

    11. Pokochaj owoce
    Zwłaszcza żurawinę, pomarańcze i brzoskwinie. Żurawina ( świeża albo w postaci soku )
    jest bogata w substancje przeciwdziałające rozwojowi bakterii w nerkach i pęcherzu.
    Cytryniany z pomarańczy utrudniają tworzenie się kamieni nerkowych ( podobne działanie mają świeże ogórki, pietruszka, rzeżucha, seler naciowy ), a surowe brzoskwinie są moczopędne, co wspiera oczyszczanie nerek ( podobnie jak truskawka, agrest i czarna porzeczka ).

    12. Dbaj o zęby
    Przeżarte próchnicą są doskonałym środowiskiem dla bakterii, które wraz z płynami ustrojowymi, zaczynają podróżować po całym organizmie i w stanach osłabienia odporności
    ( np. po przebytych chorobach i zabiegach chirurgicznych ) mogą zaatakować najwrażliwsze narządy, takie jak serce i nerki.

    13. Lecz inne choroby
    Połowa pacjentów, którzy ze względu na niewydolność nerek wymagają przeszczepu, wcześniej chorowała na cukrzycę typu II i choroby serca. Warto więc zadbać nie tylko o nerki.
    Miej pod nadzorem również ciśnienie krwi, bo zbyt wysokie uszkadza drobne naczynia krwionośne w nerkach i uniemożliwia im prawidłowe filtrowanie.
    Generalnie, lecz się, póki się nie wyleczysz.
    Schorzenia nerek ( ostre lub przewlekłe kłębuszkowe zapalenia ) często są skutkami niedoleczonych angin i przeziębień.

    14. Uważaj co jesz
    Unikaj nadmiaru potraw ze szczawiu, szpinaku, botwinki i rabarbaru, które są bogatym źródłem szczawianów sprzyjających tworzeniu się kamieni nerkowych. Kontroluj ilości zjadanego białka, bo dieta. Której podstawą są wędliny, mięso i nabiał, zmusza nerki do wytężonej pracy.
    Produktem trawienia białek jest toksyczny amoniak, który już i tak zapracowane nerki muszą zneutralizować. Właśnie ze względu na nerki lekarze nie polecają diet wysokobiałkowych.

    15. Rzuć papierosy
    Palenie istotne zwiększa ryzyko zachorowania na raka nerki i pęcherza. Szczególnie narażani są mężczyźni. Zapadają na nowotwory nerek blisko 1,5 raza częściej niż kobiety.
    Palenie wpływa też na rozwój miażdżycy tętnic, a ich zwężenie i stwardnienie naczyń krwionośnych, zmniejsza dopływ krwi m.in. właśnie do nerek.
    Już dwa papierosy dziennie potrafią uszkodzić tętnice i rozregulować pracę nerek!

    16. Bądź czujna
    Chore nerki rzadko bolą ( wyjątkiem jest zakażenie dróg moczowych i kamica ).
    Niepokojące objawy to skąpomocz, lub zbyt częste oddawanie moczu, zwłaszcza w nocy, obrzęki wokół oczu, opuchlizna rąk, stóp, kostek, pieczenie i bolesność w trakcie oddawania moczu, mocz mętny, pachnący ostro jak amoniak. Najbardziej alarmująca jest krew w moczu.
    Jeśli zaobserwujesz u siebie wymienione symptomy, natychmiast zgłoś się do lekarza.

     

    Ochrona nerek nie wymaga wiele wysiłku. Wystarczy lekka dieta i drobna zmiana stylu życia.
    One odwdzięczą się dobrą kondycją i sprawnym działaniem dla dobra twojego organizmu.
    Naprawdę warto dołożyć starań i zatroszczyć się o nerki, gdyż ten ukryty wewnątrz narząd jest kluczowy dla zachowania zdrowia. Pamiętaj, że nerki nieustannie wykonują trudną pracę, jaką jest oczyszczenie ustroju z toksyn. To prawdziwy filtr organizmu.
    Pomóż mu więc działać bez zarzutu 🙂

     

    Beata Ślebzak-Cebula

    dietetyk kliniczny

    autorka fanpage Facebook

    #Udostępnij
    Facebook
    Facebook Pagelike Widget